اکوسیستم استارتاپی هند در سال ۱۴۰۴ نزدیک به ۱۱ میلیارد دلار جذب سرمایه داشت. با این حال، سرمایهگذاران تعداد چکهای کمتری نوشتند و در انتخاب محل سرمایهگذاری خود دقت بیشتری به خرج دادند؛ موضوعی که نشان میدهد سومین بازار سرمایهپذیر دنیا در حوزه استارتاپها راهی متفاوت از روند تمرکز سرمایه مبتنی بر هوش مصنوعی در آمریکا را دنبال میکند.
این رویکرد انتخابی بیشتر از همه در انعقاد معاملات مشهود بود. طبق گزارش Tracxn، تعداد دورهای تامین مالی استارتاپها نسبت به سال پیش تقریباً ۳۹٪ کاهش داشت و به ۱۵۱۸ معامله رسید. با این حال کل سرمایه جذبشده کاهش کمتری را تجربه کرد و تنها بیش از ۱۷٪ افت داشت و به ۱۰.۵ میلیارد دلار رسید.
این عقبگرد به طور یکنواخت در همه مراحل دیده نشد. سرمایهگذاری در مرحله بذری در سال ۱۴۰۴ به رقم ۱.۱ میلیارد دلار رسید که معادل ۳۰٪ افت نسبت به سال قبل بود؛ زیرا سرمایهگذاران ریسکپذیری روی پروژههای تجربی را کاهش دادند. سرمایهگذاری در مراحل پایانی نیز با کاهش مواجه شد و به ۵.۵ میلیارد دلار رسید که ۲۶٪ کمتر از سال قبل است و ناشی از بررسی دقیقتر برای سنجش مقیاسپذیری، سودآوری و چشمانداز خروج بود. اما سرمایهگذاری در مراحل اولیه عملکرد مقاومتری داشت و با رشد ۷٪ سالانه، به ۳.۹ میلیارد دلار افزایش یافت.
نیها سینگ، همبنیانگذار Tracxn میگوید: «تمرکز سرمایهگذاری اکنون بیشتر بر استارتاپهای مراحل اولیه قرار گرفته است» و به افزایش اعتماد به بنیانگذارانی اشاره میکند که میتوانند تناسب محصول و بازار قدرتمند، شفافیت درآمدی و اقتصاد واحد قویتری را در محیطی با محدودیتهای مالی به نمایش بگذارند.
جستجوی هوش مصنوعی
این تغییر رویکرد بهویژه در حوزه هوش مصنوعی کاملاً قابل مشاهده بود. به گزارش Tracxn، استارتاپهای هوش مصنوعی هند در سال ۱۴۰۴ تنها کمی بیش از ۶۴۳ میلیون دلار در ۱۰۰ معامله جذب کردند، که رشدی ملایم و تنها ۴.۱٪ نسبت به سال قبل داشته است. عمده این سرمایه در مراحل اولیه و اولیه-رشد پراکنده شد. تامین مالی مراحل اولیه در هوش مصنوعی به ۲۷۳.۳ میلیون دلار رسید، در حالی که مراحل نهایی ۲۶۰ میلیون دلار جذب کردند. این ارقام نشاندهنده ترجیح سرمایهگذاران برای کسبوکارهای مبتنی بر کاربرد به جای توسعه مدلهای سرمایهبر است.
این روند تفاوت چشمگیری با ایالات متحده داشت؛ جایی که سرمایهگذاری روی هوش مصنوعی در سال ۱۴۰۴ از ۱۲۱ میلیارد دلار در ۷۶۵ دور عبور کرد و نسبت به سال قبل ۱۴۱٪ رشد داشت و عمدتاً در معاملات مراحل انتهایی متمرکز بود.
پرایانک سواروپ، شریک در Accel بیان کرد: «ما هنوز در هند شرکت هوش مصنوعی-محور نداریم که حتی به درآمد ۴۰ تا ۵۰ میلیون دلار، چه برسد به ۱۰۰ میلیون دلار در طول یک سال رسیده باشد، در حالی که به طور جهانی این اتفاق میافتد.»
سواروپ به خبرنگار گفت که هند فاقد شرکتهای بزرگ حوزه مدل پایه است و زمان میبرد تا عمق پژوهشی، مسیر استعداد و سرمایه صبور لازم برای رقابت در این سطح را ایجاد کند؛ به همین دلیل، تمرکز بر هوش مصنوعی کاربردی و حوزههای دیپتک نزدیک به آن، رویکردی واقعبینانهتر برای آینده نزدیک است.
این عملگرایی باعث شده سرمایهگذاران چشماندازهای بلندمدت خود را در حوزههایی فراتر از هسته هوش مصنوعی دنبال کنند. سرمایه خطرپذیر به طور روزافزون به سمت تولید و صنایع دیپتک هدایت شده است. اینها از حوزههایی هستند که هند با رقابت کمتر سرمایه جهانی مواجه است و علاوه بر دسترسی به استعداد و ساختار هزینه، مزایای آشکاری در دسترسی به مشتری دارد.
هرچند که هوش مصنوعی اکنون سهم قابل توجهی از توجه سرمایهگذاران را به خود جلب کرده، اما سرمایه در هند به طور قابل توجهی متوازنتر از آمریکا توزیع شده و مقدار زیادی سرمایه همچنان به استارتاپهای حوزه مصرفکننده، تولید، فینتک و دیپتک سرازیر میشود. سواروپ خاطر نشان کرد که به ویژه تولید پیشرفته حالا به عنوان فرصت بلندمدت مطرح است که شمار اینگونه استارتاپها طی چهار تا پنج سال گذشته حدود ده برابر شده و او آن را به دلیل رقابت کمتر سرمایهای، «حق مسلم موفقیت» هند برشمرد.
راهول تانجا، شریک Lightspeed گفت که استارتاپهای هوش مصنوعی حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد معاملات سال ۱۴۰۴ را تشکیل دادند، اما او همچنین رشد موازی شرکتهای مصرفمحور را برجسته میکند چون تغییر رفتار جمعیت شهری هند تقاضا برای خدمات سریعتر و درخواستیتر — از تجارت فوری تا خدمات منزل — را افزایش داده است. این دستهبندیها متناسب با مقیاس و چگالی جمعیتی هند هستند، نه شدت سرمایهای سبک سیلیکونولی.
هند در برابر آمریکا
دادههای PitchBook نشاندهنده افتراق آشکار در تخصیص سرمایه میان هند و ایالات متحده در سال ۱۴۰۴ است. سرمایه خطرپذیر در آمریکا تنها در سهماهه چهارم به ۸۹.۴ میلیارد دلار رسید ـ در حالی که در همین بازه استارتاپهای هندی حدود ۴.۲ میلیارد دلار جمعآوری کردند.
هرچند این اختلاف تمام واقعیت را بازگو نمیکند.
تانجا از Lightspeed نسبت به قیاس مستقیم هند و آمریکا هشدار میدهد و بیان میکند که تفاوت در تراکم جمعیت، هزینههای نیروی کار و رفتار مصرفکننده باعث برتری مدلهای خاص کسبوکاری میشود. دستههایی مانند کامرس فوری و خدمات درخواستی، در هند به مراتب موفقتر از آمریکا عمل کردهاند که این موضوع ناشی از شرایط اقتصادی داخلی است و نه کمبود جاهطلبی بین موسسان یا سرمایهگذاران.
به تازگی Lightspeed مبلغ ۹ میلیارد دلار سرمایه تازه با محوریت هوش مصنوعی جمعآوری کرده، اما تانجا معتقد است این اقدام به معنای تغییر راهبردی کلی در شاخه هند این شرکت نیست. به گفته او، صندوق آمریکایی متناسب با بازار و چرخه بلوغ متفاوتی مشغول است، در حالی که شاخه هند همچنان از استارتاپهای مصرفمحور حمایت خواهد کرد و فرصتهای هوش مصنوعی را با رویکردی انتخابی و بر مبنای تقاضای محلی، نه شدت سرمایهگذاری جهانی، دنبال میکند.
ظرافتهای اکوسیستم استارتاپی هند
همچنین جریان سرمایه برای استارتاپهای با مدیریت زنان در هند نیز محدودتر شد. طبق داده Tracxn، میزان سرمایهگذاری در استارتاپهای فناوری با بنیانگذاران زن در سال ۱۴۰۴ حدوداً ثابت و نزدیک به ۱ میلیارد دلار بود که ۳٪ نسبت به سال قبل کاهش نشان میدهد. اما این رقم ظاهری کاهش شدیدتری را زیرپوست آمار پنهان کرده است؛ تعداد دورهای سرمایهگذاری در استارتاپهای زن-بنیان ۴۰٪ و جذب سرمایه اولیه برای آنها ۳۶٪ افت داشت.
به طور کلی، مشارکت سرمایهگذاران به شکل محسوسی کاهش پیدا کرد و با افزایش رویکرد انتخابی، تنها حدود ۳۱۷۰ نفر در دورهای جذب سرمایه هند شرکت کردند که نسبت به حدود ۶۸۰۰ نفر در سال قبل ۵۳٪ افت داشت. سرمایهگذاران داخلی تقریباً نیمی از این فعالیت را بر عهده داشتند و حدود ۱۵۰۰ صندوق و سرمایهگذار فرشته داخلی شرکت کردند که نشان میدهد سرمایه بومی نقش پررنگتری داشته زیرا سرمایهگذاران خارجی محتاطتر شدهاند.
فعالیتها به گروه کوچکتری از سرمایهگذاران تکراری هم متمرکز شد. طبق داده Tracxn، Inflection Point Ventures با حضور در ۳۶ سرمایهگذاری فعالترین بود و پس از آن Accel با ۳۴ فقره قرار دارد.
حضور دولت هند در اکوسیستم استارتاپی در سال ۱۴۰۴ برجستهتر شد. دهلینو در دیماه، صندوق Fund of Funds با رقم ۱.۱۵ میلیارد دلار را اعلام کرد تا ورود سرمایه به استارتاپها آسانتر شود و سپس طرح حمایت از پژوهش، توسعه و نوآوری به ارزش ۱۲ میلیارد دلار برای موضوعاتی چون گذار انرژی، محاسبات کوانتومی، رباتیک، فناوری فضایی، زیستفناوری و هوش مصنوعی با ترکیبی از وامهای بلندمدت، تزریق سرمایه و تخصیص به صندوقهای دیپتک در نظر گرفته شد.
این حرکت به جذب سرمایه خصوصی نیز کمک کرد. مشارکت روزافزون دولت باعث شد تعهدی نزدیک به ۲ میلیارد دلار از سوی سرمایهگذاران خطرپذیر و سرمایهگذاری خصوصی هند و آمریکا شامل Accel، Blume Ventures و Celesta Capital جمعآوری شود تا استارتاپهای دیپتک حمایت شوند — تلاشی که Nvidia را به عنوان مشاور و Qualcomm Ventures را نیز جذب کرد. همچنین دولت هند به صورت مشترک در تامین مالی ۳۲ میلیون دلاری برای استارتاپ کوانتومی QpiAI مشارکت کرد که اقدامی نادر برای دولت فدرال بود.
این مشارکت دولتی باعث کاهش ریسکی شد که همواره مورد توجه سرمایهگذاران بود: عدم قطعیتهای نظارتی. تانجا از Lightspeed میگوید: «یکی از بزرگترین ریسکهایی که نمیخواهید قبولش کنید این است که اگر مقررات تغییر کند چه اتفاقی میافتد.»
به گفته تانجا، هرچه نهادهای دولتی با اکوسیستم استارتاپی آشناتر شوند، سیاستها نیز متناسب با آن تغییر کرده و عدم قطعیت برای سرمایهگذاران شرکتهایی با چرخه توسعه طولانی، کاهش خواهد یافت.
خروجها در هند
این کاهش عدم قطعیت تا حدی خود را در بازارهای خروج (Exit) نیز نشان داده است. در دو سال اخیر هند شاهد خط ثابتی از عرضه اولیه استارتاپهای فناوری بود؛ تعداد شرکتهای فناوری که در سال ۱۴۰۴ وارد بازار بورس شدند، به ۴۲ رسید که نسبت به ۳۶ شرکت در سال قبل ۱۷٪ رشد داشت. بیشتر تقاضا برای عرضههای اولیه داخلی، از سوی سرمایهگذاران نهادی و خرد بومی تأمین شد. این موضوع نگرانی دیرینه وابستگی بیش از حد خروجهای استارتاپی هند به سرمایه خارجی را کاهش داده است. فعالیت M&A نیز افزایش یافت و طبق داده Tracxn، تعداد تملکها ۷٪ رشد داشت و به ۱۳۶ معامله رسید.
سواروپ از Accel میگوید سرمایهگذاران مدتها نگران بودند بازار سهام عمومی هند عمدتاً با سرمایه خارجی پابرجا مانده است؛ موضوعی که درباره پایداری خروجها در هنگام رکود جهانی ابهام ایجاد میکرد. او میگوید: «امسال خلاف این نگرانی ثابت شد» و به نقش پررنگتر سرمایهگذاران داخلی در جذب شرکتهای فناوری و کاهش وابستگی به جریانات بیرونی بیثبات اشاره میکند.
صعود یونیکورنهای هند در سال ۱۴۰۴ نیز به این رویکرد محتاطانه اشاره دارد. تعداد یونیکورنهای جدید نسبت به سال قبل تقریباً بدون تغییر باقی ماند اما استارتاپهای هندی با سرمایه و تعداد دفعات تامین مالی کمتر و حضور جمع محدودتری از سرمایهگذاران نهادی، به ارزشگذاری یک میلیارد دلاری رسیدند که نشاندهنده مسیری مبتنی بر سنجش بیشتر برای مقیاسپذیری است.
با وجود چالشهایی نظیر رقابت جهانی در عرصه هوش مصنوعی و نیاز به تعمیق سرمایهگذاری در مراحل نهایی بدون اتکا به ورودهای سنگین سرمایه، هند وارد سال ۱۴۰۵ میشود.
با این حال، تغییرات سال ۱۴۰۴ نشانه یک اکوسیستم استارتاپی در حال بلوغ است؛ جایی که سرمایهها هدفمندتر تخصیص مییابد، خروجهایی قابل پیشبینیتر رخ میدهد و پویایی بازار داخلی بیش از پیش شکلدهنده رشد آن است. هند برای سرمایهگذاران به جای جایگزینی برای بازارهای توسعهیافته، به تعبیری مکمل با ساختار ریسک، جدول زمانی و فرصتهای خاص خود تبدیل میشود.
